Będzin


Będzin (niem. Bendzin, ros. Бендзин) – miasto powiatowe położone w południowej Polsce, w Zagłębiu Dąbrowskim, nad rzeką Czarną Przemszą, na Wyżynie Śląskiej, we wschodniej części województwa śląskiego, na terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) i konurbacji katowickiej.

Będzin jest historyczną stolicą regionu Zagłębia Dąbrowskiego. Należy do najstarszych miast (650 lat od nadania magdeburskich praw miejskich) Małopolski i województwa śląskiego. Jest siedzibą władz powiatu będzińskiego (starostwo). Pełni rolę ośrodka handlowego, finansowo-gospodarczego (przemysł, energetyka), administracyjnego i kulturalno-oświatowego regionu.

9 stycznia 2006 prezydent miasta podpisał deklarację utworzenia i przystąpienia do Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM) miasta Będzina, jednak miasto ze względów formalnych (nie jest powiatem grodzkim) nie mogło przystąpić do GZM.

Pod względem ekonomicznym Będzin pełni głównie funkcje administracyjne i handlowo–przemysłowe; rozwijają się funkcje turystyczne. Jest ośrodkiem we wschodniej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.

Położenie

Wyznaczają go współrzędne geograficzne:
19°03'30"E – 19°11'16"E (rozciągłość równoleżnikowa)
50°22'13"N – 50°18'05"N (rozciągłość południkowa).

Geometryczny środek miasta opisują współrzędne: 19°07'23"E i 50°20'09"N.

Będzin położony jest w odległości 12 km od stolicy województwa śląskiego – Katowic, 5 km od centrum Sosnowca i 4 km od Dąbrowy Górniczej, na terenie Zagłębia Dąbrowskiego (w skład którego wchodzą m.in. pobliskie miasta: Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Czeladź, Wojkowice, Sławków i Siewierz), w zachodniej Małopolsce na pograniczu z Górnym Śląskiem.

Pod względem regionalizacji fizycznogeograficznej Polski wg J. Kondackiego (2002) Będzin leży na obszarze prowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska (341), makroregionu Wyżyna Śląska (341.1) oraz mezoregionów: Wyżyna Katowicka (341.13) i Garb Tarnogórski (341.12).

Wyżyna Katowicka stanowi środkową część Wyżyny Śląskiej. Na węglonośnym podłożu skał karbońskich zalegają dolomity i wapienie środkowego triasu, które w północnej części obszaru tworzą zwarte wyniesienia Garbu Tarnogórskiego.

Pod względem ukształtowania powierzchni w obrębie Wyżyny Katowickiej można wyróżnić kilka regionów, na pograniczu których położony jest Będzin: Płaskowyż Bytomsko-Katowicki o wys. 240-260 m n.p.m., Kotlinę Mysłowicką nad Przemszą i Wysoczyznę Dąbrowską (ponad 300 m n.p.m.).

Natomiast w obrębie Garbu Tarnogórskiego obszar Będzina obejmuje część Garbu Ząbkowickiego i Płaskowyżu Twardowickiego z jego najwyższym wzniesieniem – Górą Świętej Doroty (382 m n.p.m.).

Pod względem administracyjnym Będzin jest miastem powiatowym (siedziba władz powiatu ziemskiego) województwa śląskiego.

Graniczy z następującymi miastami: Sosnowcem (powiat grodzki) od południa, Dąbrową Górniczą (powiat grodzki) od wschodu, Czeladzią od zachodu i południowego zachodu, na krótkim odcinku na rzece Brynica z Siemianowicami Śląskimi (rejon Boleradza), Wojkowicami od zachodu oraz gminą wiejską Psary (miejscowości: Psary, Gródków, Sarnów i Preczów) od północy.

Długość granic Będzina: 37,62 km.<ref name="rew"></ref>

Warunki naturalne

najwyższa: 382 m (Góra Świętej Doroty w Grodźcu)
najniższa: ok. 255 m (dolina Czarnej Przemszy w Małobądzu).

Miasto ma urozmaiconą rzeźbę terenu z najwyższymi wzniesieniami: Góra św. Doroty (Dorotka) (382 m n.p.m.), Parcina (354 m), góra Kijowa (Kamionka) (345,5 m), Wzgórza Małobądzkie (308 m) ze wzniesieniem Syberki (ok. 300 m), wzniesienia Warpia (297 m) oraz Góra Zamkowa (285 m).

Przez miasto na długości ok. 8 km przepływa Czarna Przemsza wraz z Pogorią i Potokiem Psarskim. Cały obszar miasta leży w zlewni Przemszy w dorzeczu Wisły.

użytki rolne: 48%
użytki leśne: 5%

Przyroda i jej ochrona

Na terenie miasta znajdują są 94 drzewa uznane w latach 1992-94 za pomniki przyrody, w tym 46 drzew pojedynczych oraz aleja kasztanowa, składająca się z 48 drzew; ochroną objęto 18 gatunków drzew i krzewów; większość pomnikowych okazów znajduje się w parku Ciechanowskich w Grodźcu.

Dzielnice

Będzin dzieli się na 8 zasadniczych dzielnic:

W latach 1977-1992 dzielnicą były również Wojkowice – obecnie ponownie samodzielne miasto

Historia

i synagogę na pocz. XX w.
w Będzinie. Stan pocz. XX w.

Nazwa "Będzin" pochodzi prawdopodobnie od imienia osobowego Będa lub Będzan, choć piękna (aczkolwiek nieprawdziwa) legenda mówi, jakoby miano nadał miastu (a przy okazji również i okolicznym miejscowościom) – sam Kazimierz III Wielki (wg innych wersji Kazimierz I Odnowiciel). Król miał wyrazić się podczas lustracji nadprzemszańskiego grodu iż: Tam rosną dąbrowy, tam sosnowy, tutaj będziem My, tam Pogoń, a tam czeladź nasza, a jeżli tu mało będzie miejsca to reszta stanie za górą.

W swojej historii miasto nazywane też było: Banden, Bandin, Bandzien, Bondin, Bandzen, Bandzin, Bądzin, Bendzin oraz przez okupantów niemieckich (1939-1945) Bendsburg.

Początki osadnictwa na terenie Będzina sięgają pradziejów. W IX w. na miejscu obecnego zamku na nadprzemszańskim wzgórzu wzniesiono gród obronny, który strzegł prastarego szlaku handlowego z Kijowa przez Kraków na Śląsk i do Norymbergi. Najstarsza wzmianka o wsi Będzin pochodzi z 1301 r. W latach czterdziestych XIV w. powstaje miasto na prawie polskim (na pewno miasto istniało w 1349 r.). Kazimierz Wielki na miejscu grodu wzniósł kamienną warownię, a osadę targową 5 sierpnia 1358 r. podniósł do rangi miasta na na prawie niemieckim (prawo magdeburskie) i otoczył ją kamiennymi murami. Pierwszym znanym wójtem był Hinko zwany Ethiopusem. Miasto swój największy rozkwit przeżywało w epoce jagiellońskiej (XVI w.), dzięki licznym przywilejom królewskim (np. prawo składu soli z 1484 r.). W 1560 r. kościół św. Trójcy został zajęty przez arian z Ogrodzieńca. Został on zamieniony na zbór braci polskich], a katolicy zostali zmuszeni do uczęszczania do kościoła św. Stanisława w Czeladzi. Mieszczanie rozpoczęli budowę za murami miasta nowego p.w. Tomasza Becketa. Zdewastowany kościół św. Trójcy wrócił do katolików na skutek interwencji królewskiej dopiero w 1564 r. Jego odbudowa trwała aż do 1601 r.

W 1565 r. Zygmunt August zezwolił na organizację pięciu targów rocznie, których tradycja przetrwała do dziś.
W 1589 r. na będzińskim zamku toczyły się rokowania polsko-austriackie w związku z roszczeniami Maksymiliana do korony polskiej, zakończone podpisaniem traktatu bytomsko-będzińskiego. W XVI w. istnieje już zorganizowana gmina żydowska z synagogą, łaźnią i kirkutem poza murami miejskimi (ob. Zawale). W 1655 r. miasto i zamek niszczy najazd szwedzki, Będzin przeżywa najpoważniejszy upadek gospodarczy.

Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. Będzin na krótko znalazł się w granicach Prus (w składzie Nowego Śląska), a od 1807 r. należał do Księstwa Warszawskiego, a następnie Królestwa Polskiego.

Pod koniec XVIII w. dzięki odkryciu pod Dąbrową bogatych złóż węgla zaczęło się jego wydobycie. Powstające kopalnie i huty ołowiu przyczyniłająy się do gwałtownego rozwoju całego regionu, nazywanego Zagłębiem Dąbrowskim. Ponadto w 1858 r. przez Będzin poprowadzono odnogę Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z Ząbkowic do Sosnowca i na Śląsk. Coraz bardziej wzrasta rola ludności żydowskiej w mieście, która stanowiła wówczas większość (nawet do 80%). Podczas I wojny światowej miasto i przemysł zostały mocno zniszczone. Powiększył się jednak obszar Będzina poprzez przyłączenie okolicznych wiosek i osiedli robotniczych (Małobądz, Gzichów z Brzozowicą, Ksawer] z Koszelewem). Znaczny rozwój miasta przypada na lata 20. i 30. XX w. (wodociągi, nowy dworzec kolejowy, gimnazjum, liczne budynki użyteczności publicznej). Jednak już 4 września 1939 r. rozpoczęła się niemiecka okupacja Będzina. W nocy z 8 na 9 września Niemcy podpalili synagogę wraz z modlącymi się w niej Żydami. Część z nich ocalił ks. Mieczysław Zawadzki. Administracja nazistowska zmieniła nazwę miasta na Bendsburg. Pod koniec 1942 r. na terenie Warpia (Kamionka) Niemcy utworzyli getto żydowskie dla ludności żydowskiej (ok. 30 tys.), łącząc go z gettem na sąsiedniej Środuli w Sosnowcu. Na początku sierpnia 1943 getto zostało zlikwidowane, a ludność wywieziona do obozów zagłady.

27 stycznia 1945 r. do Będzina wkroczyła Armia Czerwona. Odbudowano zamek, w którym urządzono Muzeum Zagłębia, powstają nowe duże osiedla mieszkaniowe (Ksawera, Syberka, osiedle Zamkowe na Gzichowie, osiedle Warpie-Wschód, Górki Małobądzkie i Podskarpie (na Ksawerze) w ostatnich latach. W 1973 r. przyłączono miasto Łagisza, a w 197] Grodziec, w wyniku czego obszar miasta wzrósł trzykrotnie. Po wojnie powstało wiele zakładów przemysłowych, z elektrownią "Łagisza" na czele. Jednak w latach 90. wiele z nich upadło (zakłady obuwnicze, cukiernicze, mięsne i inne).

W latach 1974-76 powstał nowy węzeł komunikacyjny, w związku z budową w pobliżu Huty Katowice, który jednak przyniósł olbrzymią szkodę układowi urbanistycznemu. Największym zniszczeniom uległo Stare Miasto, m.in. wyburzono dwie pierzeje Rynku.

Będzin jest historyczną stolicą Zagłębia.

Gospodarka

Będzin jest ważnym ośrodkiem przemysłowym we wschodniej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Przemysł reprezentowany jest głównie przez: hutnictwo metali nieżelaznych (Huta Będzin), przemysł energetyczny (elektrownia "Łagisza" i elektrociepłownia "Będzin"), spożywczy i materiałów budowlanych. Do niedawna rozwijało się także górnictwo węgla kamiennego (Kopalnia Grodziec, kopalnia odkrywkowa "Brzozowica"), przemysł obuwniczy (zakłady ButBędzin, d. Chełmek), cementowy (najstarsza w Polsce Cementownia Grodziec), browarski i in.

Przedsiębiorstwa

Do najważniejszych zakładów pracy należą:

Handel

Będzin jest znacznym i znanym w regionie (i poza nim) ośrodkiem handlowym. W dzielnicy Gzichów (pomiędzy ul. Świerczewskiego a Czarną Przemszą) w środy i soboty (godz. 6-14) odbywa się targ – jeden z najstarszych i największych w południowej Polsce. Na obszarze 4,5 ha znajduje się ok. 1500 stoisk i kramów. W ciągu soboty liczba klientów wynosi ponad 10 tysięcy osób (w środy nieco mniej). Od 2006 r. jest w trakcie przebudowy i modernizacji (budowa pawilonów handlowych, sanitariatów, budynku administracyjnego, nawierzchni, kanalizacji, oświetlenia). Zakończenie prac ma nastąpić do 2012 r. Targowiskiem Miejskim zarządza spółka Interpromex, która jest w 100% własnością miasta.<ref name="rew"/>

Transport

Będzin posiada bardzo dogodne połączenie drogowe z resztą kraju – leży na skrzyżowaniu dwóch ważnych tras szybkiego ruchu: drogi krajowej nr 94 z Wrocławia do Krakowa z drogą krajową nr 86 z Katowic do Warszawy, która 11 kilometrów dalej łączy się na węźle Podwarpie z drogą ekspresową (międzynarodową) S1/E75. Przez miasto przebiega także droga wojewódzka nr 910 (al. Kołłątaja – ul. Czeladzka; część dawnego szlaku Kraków-Wrocław).

W odległości 23 km (drogą przez Gródków) znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy w Pyrzowicach

Kolej

Przez Będzin przebiegają linie kolejowe nr 1 (Warszawa Centralna – Katowice) oraz 183 (Dąbrowa Górnicza Ząbkowice – Brzeziny Śląskie).
Pierwszą linię kolejową otwarto w Będzinie w 1859 r. jako odnogę kolei warszawsko-wiedeńskiej. W mieście powstały wtedy dwie stacje: Będzin-Miasto i Będzin (na tzw. Nowym Będzinie). Z czasem powstała stacja Będzin-Ksawera. Na stacjach tych obsługiwana jest komunikacja podmiejska pomiędzy Gliwicami a Zawierciem i Częstochową. Będzin ma również bezpośrednie połączenie kolejowe z Wisłą (w styczniu 2009 zlikwidowano połączenie z Łodzią i Bielskiem-Białą).

Komunikacja miejska

System komunikacji miejskiej oparty jest na transporcie autobusowym i tramwajowym.

Komunikacja autobusowa

Połączenia autobusowe (50 linii ponad 100 przystanków KZK GOP) umożliwiają bezpośredni dojazd podróżnych do następujących miast: Bytom, Czeladź, Dąbrowa Górnicza, Katowice, Sosnowiec, Wojkowice, Piekary Śląskie, Siemianowice Śląskie, Siewierz, Sławków oraz do większości miejscowości wiejskich powiatu będzińskiego (Sarnów, Gródków, Psary, Malinowice, Strzyżowice, Toporowice, Góra Siewierska, Mierzęcice, Przeczyce, Bobrowniki, Rogoźnik, Boguchwałowice, Nowa Wieś, Wojkowice Kościelne, Targoszyce, Dobieszowice).

Linie autobusowe: 16, 24, 25, 27, 28, 40, 42, 43, 61, 67, 79, 90, 97, 99, 104, 107, 116, 125, 200, 225, 243, 260, 269, 616, 625, 634, 721, 722, 800, 803, 806, 807, 813, 814, 817, 818; minibusowe: 901, 902, 904, 916, 921, 928.

Tramwaje

Pierwszą linię tramwajową (nr 21) otwarto w Będzinie w 1928 r. (od 18 stycznia do Sosnowca, a od 11 lutego do Dąbrowy Górniczej i 31 października przedłużenie jej na Reden).

Przez Będzin przebiegają trasy 5 linii tramwajowych (od 1 III 2009 do 15 VIII 2011 3 linie):

Do 2006 r. kursowała również linia nr 25 (Dąbrowa Górnicza-Kopalnia Paryż – Będzin – Grodziec – Wojkowice – Żychcice) (zlikwidowane torowisko).

Zajezdnia tramwajowa w Będzinie odpowiada również za obsługę linii 26 oraz od 1 V 2010 linii 15, które w godzinach włączenia na trasę i zjazdu do zajezdni kursują na trasach:

Od 1 marca 2009 r. tramwajowa oferta komunikacyjna została znacznie ograniczona. Miasto zredukowało liczbę kursów linii nr 27 i 28 wykonywanych na oryginalej trasie (z przystanku os. Zamkowe Pętla), a częstotliwość kursowania linii nr 22 została zmniejszona o połowę. Kursy T27 i T28 częściowo przywrócono 16 VIII 2011. Zlikwidowano także linię nr 32 – Czeladź Kombatantów – Będzin – Gołonóg Podstacja Pętla.

Zabytki


Na terenie Będzina znajduje się 6 obiektów zabytkowych pod ochroną prawną i 80 obiektów zabytkowych pod ochroną konserwatorską, z których do najważniejszych należą:

Śródmieście – Stare Miasto
Gzichów
w Grodźcu
Grodziec

Zabytki techniki

(proponowane na światową listę zabytków techniki i przemysłu, przygotowywaną przez Międzynarodowe Centrum Dokumentacji i Badań Nad Dziedzictwem Przemysłu dla Turystyki w Zabrzu):

Turystyka

Szlak Husarii Polskiej – 160 km długości: Będzin – Grodziec – Przełajka – Dąbrówka Wielka – Brzeziny Śl. – Bytom – Piekary Śl. – Kozłowa Góra – Tarnowskie Góry – Repty Śl. – Wieszowa – Mikulczyce – Szałsza – Gliwice – Żernica – Nieborowice – Pilchowice – Rudy – Nędza – rezerwat Łężczok – Markowice – Brzezie – Racibórz – Pietrowice Wlk. – Pietraszyn – Krzanowice; na terenie Będzina 10,2 km (dworzec PKP Będzin Miasto – Góra Zamkowa – zespół pałacowo-parkowy w Gzichowie – osiedle Zamkowe – Las Grodziecki – Góra św. Doroty – Grodziec – Rozkówka – do Przełajki)
Szlak 25-lecia PTTK – 125 km długości: Chorzów WPKiW – Bytków – Siemianowice Śl. – Czeladź – Grodziec – Łagisza – Zielona – Pogoria – Gołonóg – Kazimierz Górniczy – Ostrowy Górnicze – Balaton – Bory – Maczki – Długoszyn – Sodowa Góra – Jaworzno – Łęg – Brzęczkowice – Słupna – Bolina – Giszowiec – Ochojec – Starganiec – Radoszowy – Załęże – WPKiW; na terenie Będzina 11,4 km (z Czeladzi – Rozkówka – Grodziec park Ciechanowskich – Góra św. Doroty – Łagisza – wzdłuż Czarnej Przemszy – do parku Zielona)
Szlak świerklaniecki – 26 km długości: Grodziec – Strzyżowice – Rogoźnik – Wymysłów – Park Świerklaniecki – jezioro Chechło Nakło – Miasteczko Śl.; na terenie Będzina 3,3 km (Grodziec kościół św. Katarzyny – cementownia – g. Parcina – do Wojkowic i Strzyżowic).
Trasa T-1 o długości 15 km: dzielnica Gzichów - osiedle Zamkowe - Las Grodziecki - Góra Św. Doroty - Park Rozkówka. Jest częścią trasy rowerowej nr 6 - "Rowerem po Śląsku": Kraków - Olkusz - Sławków - Strzemieszyce Wielkie - Gołonóg - Łęknica - Zielona *Ksawera (nad Przemszą) - Będzin - Grodziec - Dąbrówka Wielka - Bobrowniki - Piekary Śląskie - Zabrze Mikulczyce - Rudy - Nędza -Racibórz - Krzanowice.
Trasa T-2 o długości 11,9 km: Parking przy rondzie "Nerka" - wały przeciwpowodziowe wzdłuż rzeki w kierunku południowym - stacja kolejowa Będzin - wzdłuż torów ul. Kościuszki do Sosnowca - Park Schoena.
Trasa T-3 o długości 1,2 km: trasa widokowa wokół Góry Św. Doroty, początek trasy zaczyna się przy punkcie widokowym na końcu ul. Chopina i kończy się w tym samym miejscu.
Trasa T-4 o długości 0,9 km: koniec ul. Chopina pod Górą Św. Doroty - Kościół Św. Doroty - początek ul. Chopina.
Trasa T-5 o długości 4,3 km: od granicy z Czeladzią przez Baginiec - ul. A. Mickiewicza - trasa T-1.
Trasa T-6 o długości 3,8 km: Cementownia Grodziec - ul. Kijowska - do ul. Kempy. Na ul. Kempy - kamieniołom Cementowni Grodziec - źródełko - ul. Strzyżowicka - Góra Parcina.
Trasa T-7 o długości 7,6 km: Las Grodziecki - Las Łagiski - Niepiekło - Pogoria III - Kuźnica Wrężyńska
W ramach projektu subregionalnego „Rozwój infrastruktury aktywnych form turystyki i rekreacji na terenie gmin Będzin, Siewierz, Sławków i Dąbrowa Górnicza – Centrum Sportów Letnich i wodnych Pogoria – Etap I” trwają prace przygotowania trasy rowerowej nr 1 w Będzinie biegnącej od granicy z Dąbrową Górniczą wałami przeciwpowodziowymi wzdłuż rzeki Czarna Przemsza do centrum Będzina. Całkowita długość trasy wyniesie 5,4 km.
ścieżka przyrodniczo-leśna w Lesie Grodzieckim, ok. 1 km długości.

Sport

i MKS MOS Będzin

Kluby sportowe

sekcja piłki nożnej
sekcja piłki nożnej
sekcja piłki siatkowej (zlikwidowana w 1999r)
sekcja motorowa (zlikwidowana w 1956r)
sekcja piłki siatkowej
sekcja jazdy konnej
sekcja motorowa
sekcja Futbolu Amerykańskiego

Kluby sportowe nieistniejące

Kultura

(Gzichów) -
siedziba Muzeum Zagłębia

Muzea

Galerie

Teatry

Kabarety

Biblioteki

Domy i ośrodki kultury

<gallery>
Plik:SPKZ, STKZD gościnna wystawa - 26.10 - 31.12.2011- MCK Tychy - Galeria Pod Dachem - Galeria Sztuki PO DRODZE - Tychy - Henryk Jan Dominiak.JPG SPKZ, STKZD - wystawa w MCK Tychy, Galeria Pod Dachem
Plik:W PRACOWNI - Mirosława Leonhard, TANIEC FAUNÓW - Henryka Janina Orzeł - gościnna wystawa 26.10 - 31.12.2011- MCK Tychy - Galeria Pod Dachem - Galeria Sztuki PO DRODZE - Tychy - Henryk Jan Dominiak.JPG Mirosława Leonhard i Henryka Janina Orzeł - wystawa w MCK Tychy
Plik:WYBRZEŻE SYCYLIJSKIE (2007), płótno olej 52x56 – Irena Wiltosińska - artysta malarz.JPG Wybrzeże sycylijskie, Irena Wiltosińska
Plik:PRZEBUDZENIE (1988), płótno olej 60x75 - Irena Wiltosińska - artysta malarz.JPG Przebudzenie, Irena Wiltosińska
</gallery>

Chóry

Zespoły muzyczne

Imprezy cykliczne

Edukacja

Szkoły wyższe

Ludność

Zmiany demograficzne

(rok – liczba mieszkańców)

{valign=top
align=left
align=left
align=left
align=left

}

Wykres liczby ludności Będzina:
<timeline>
ImageSize = width:1000 height:400
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:80000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
</timeline>

Struktura demograficzna

Dane z 31 grudnia 2008 (ludność wg faktycznego miejsca zamieszkania) (wg Banku Danych Regionalnych GUS)
!Opis 2Ogółem 2Kobiety 2Mężczyźni

jednostka osób % osób % osób %
-
populacja 58&nbsp;747 100 30&nbsp;931 52,7 27&nbsp;816 47,3
}

wiek przedprodukcyjny: 9068 (15,4%)

wiek produkcyjny: 38 955 (66,3%)

wiek poprodukcyjny: 10 724 (18,3%)

ludność w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym: 50,8

Zgony: 730 (12,4 na 1000 ludności)

Wskaźnik feminizacji: 111,2

Dane z 31 grudnia 2007 (ludność wg faktycznego miejsca zamieszkania) (wg Banku Danych Regionalnych GUS)
!Opis 2Ogółem 2Kobiety 2Mężczyźni

jednostka osób % osób % osób %
-
populacja 58&nbsp;538 100 30&nbsp;865 52,7 27&nbsp;774 47,3
}
Wskaźnik feminizacji: 111

Przyrost naturalny: – 237 os; – 4,0/1000 mieszkańców

Saldo migracji: + 193 os.

Gęstość zaludnienia: 1569 os./km²

Honorowi obywatele

Urodzeni w Będzinie (chronologicznie)

Zmarli w Będzinie (chronologicznie)

Wspólnoty religijne

Kościoły i wyznawcy

Wśród mieszkańców miasta daje się wyróżnić wyznawców:

W Będzinie żyje też diaspora Kościoła Katolickiego Mariawitów, nie posiadająca świątyni (w Zagłębiu Dąbrowskim w początkach XX w. mariawici prowadzili bardzo aktywną działalność duszpasterską). Wierni z Będzina odprawiają adorację ubłagania 30. dnia każdego miesiąca oraz w ostatni dzień lutego<ref>Kalendarz mariawicki na rok 2012 (Felicjanów)</ref>.

Parafie

Według administracji Kościoła Rzymskokatolickiego Będzin, należący do diecezji sosnowieckiej, podzielony jest na 11 parafii:
9 w dekanacie Będzin – Przenajświętszej Trójcy:
oraz dwie (Grodziec) w dekanacie czeladzkim:

Według administracji Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP Będzin należy do diecezji katowickiej.

Według administracji Kościoła Zielonoświątkowego – Będzin jest siedzibą zboru przy ul. Sienkiewicza 31 (pastor Arkadiusz Wnęk), należącego do Okręgu Południowego.

Według administracji Kościół Chrześcijański w Warszawie, Będzin posiada jedną parafię:

Sanktuaria

Miasta partnerskie

Zobacz też